„Krosno na granicy” to autorski przewodnik literacko-krajoznawczy Grzegorza Bożka, który pokazuje miasto z perspektywy okalających je rubieży, zapomnianych ścieżek oraz wielokulturowej historii. Wydana przez krośnieńskie Wydawnictwo Ruthenus publikacja liczy ponad 415 stron i składa się z 33 rozdziałów oraz opisu autorskiego szlaku prowadzącego wzdłuż administracyjnych granic Krosna.
Geneza książki i pomysł na trasę
Punktem wyjścia do powstania książki była stworzona przez autora trasa krajoznawcza okrążająca miasto. Grzegorz Bożek – krośnianin, ekolog, redaktor miesięcznika „Dzikie Życie” oraz biegacz długodystansowy – postanowił początkowo jedynie opisać ten szlak. Z czasem projekt rozrósł się w obszerną opowieść łączącą reportaż, historię lokalną, przyrodę i osobiste refleksje z wędrówek.
Tytułowa „granica” ma w publikacji wymiar dosłowny i symboliczny:
- Granica geograficzna i administracyjna wyznacza linię spaceru, biegu lub przejażdżki rowerowej wokół Krosna, pozwalając spojrzeć na centrum z dystansu.
- Granica historyczna i kulturowa przypomina o dawnych podziałach między Polską a ziemiami ruskimi oraz o wielonarodowej przeszłości miasta zamieszkiwanego przez Polaków, Rusinów, Żydów i Niemców.
- Granica ludzkiej wytrzymałości nawiązuje zarówno do wojennych losów mieszkańców, jak i do wyzwań sportowych, takich jak organizowane na tej trasie biegi.
Między historią, przyrodą a kontrkulturą
Autor celowo zestawia w książce wątki pozornie odległe, wydobywając na światło dzienne tematy pomijane w oficjalnych opracowaniach. W 33 rozdziałach znalazły się między innymi opowieści o:
- Dziedzictwie wielokulturowym i wojennych dramatach, w tym o historii krośnieńskich Żydów, lokalnym kirkucie oraz śladach II wojny światowej.
- Przyrodzie i ekologii regionu, obejmujące między innymi kulisy batalii o ochronę wilków w Polsce pod koniec lat 90., które rozgrywały się właśnie w Krośnie.
- Początkach przemysłu naftowego oraz postaciach związanych z miastem, takich jak Ignacy Łukasiewicz.
- Lokalnej kulturze i muzyce, czerpiącej z doświadczeń samego autora, który w latach 90. organizował w Krośnie koncerty sceny punk i hardcore.
Zaproszenie do zejścia z utartych szlaków
Bogato ilustrowana publikacja – zawierająca ponad 190 współczesnych i archiwalnych fotografii, reprodukcje pocztówek oraz mapę szlaku – stanowi zachętę do aktywnego odkrywania najbliższej okolicy. Grzegorz Bożek przekonuje czytelników, że nawet miejsca uznawane na co dzień za nieciekawe potrafią zaskoczyć, jeśli odwiedzi się je o innej porze roku czy dnia. Po dużym zainteresowaniu pierwszym nakładem z 2024 roku właśnie ukazało się drugie wydanie. Od roku powstaje tom 2, planowana data publikacji to 2028 r. Tom drugi zawiera 25 rozdziałów i trasę rowerowo-samochodową dookoła Krosna.
Ze wstępu autora:
Od wielu lat zaglądałem do pozornie nieciekawych miejsc na obrzeżach Krosna, będących na uboczu, „poza szlakiem”. Utwierdziło mnie to w przekonaniu, że miasto i jego okolice warto pokazać w inny sposób. Mimo tego, że nie ma tutaj wysokich gór, niezwykłych wąwozów czy spektakularnych zabytków. W ten sposób zrodził się projekt „Krosno na granicy”, który dotyka każdej części miasta, wszystkich miejscowości z nim graniczących oraz kilku miejsc będących w zasięgu wzroku z najwyższego punktu widokowego.
„Krosno na granicy” to podróż dosłownie poprowadzona wokół miasta, jako szlak wiodący jego granicą. Można ją zrealizować jako podróż pieszą, rowerową lub biegową. To również historyczna opowieść z wieloma wątkami ekologicznymi, przyrodniczymi, sportowymi, literackimi, muzycznymi prezentująca konkretnych ludzi związanych z tym regionem. Piszę o znanych historiach, ale i mniej kojarzonych, czy wręcz w ogóle nie podjętych „w literaturze”.
„Krosno na granicy” to przecinanie dróg i szlaków historii i kultury w nieoczywisty sposób, a zarazem realizowanie wędrówki przy użyciu najprostszych środków. To zwrot ku podróżowaniu i wypoczynkowi „małej skali”, lokalnie i ekologicznie, co w dobie kryzysu klimatycznego ma duże znaczenie – wszak nigdy wcześniej zimy nie były tak bezśnieżne, a letnie miesiące tak suche i upalne.
W Krośnie może na nas czekać przygoda, równie pasjonująca, jak w przypadku dalekich wojaży. Ale trzeba podjąć wyzwanie, a więc w drogę.
Grzegorz Bożek
Grzegorz Bożek – krośnianin, pracował w kilku krośnieńskich szkołach jako pedagog szkolny, wychowawca i nauczyciel historii. W latach 90. Organizator koncertów muzycznej sceny hard core / punk w Krośnie i Rzeszowie. Od 2002 roku opiekuje się cmentarzem żydowskim w Krośnie. Od ponad 20 lat zawodowo zajmuje się ochroną przyrody, od 2010 roku redaktor naczelny miesięcznika „Dzikie życie”.
